Την έκθεσή της που συνοψίζει τα κύρια ευρήματα της πρώτης αξιολόγησης της οδηγίας για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές (ΑθΕΠ) στην εφοδιαστική αλυσίδα γεωργικών προϊόντων και τροφίμων δημοσίευσε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.
Συνολικά, ο αριθμός των ερευνών και των μέτρων επιβολής από τις εθνικές αρχές αυξήθηκε σταδιακά, με περισσότερες από 4.500 έρευνες να ξεκινούν μεταξύ 2021 και 2024. Περίπου το ένα τρίτο των ερευνών που περατώθηκαν μεταξύ 2021 και 2024 διαπίστωσε παράβαση, με αποτέλεσμα 754 υποθέσεις και 41,9 εκατομμύρια ευρώ σε πρόστιμα μεταξύ 2022 και 2024, δείχνοντας ανοδική τάση και αυξανόμενη θεσμική εμπλοκή με τις ΑθΕΠ.
Ο φόβος αντιποίνων
Ταυτόχρονα, τα στοιχεία των ερευνών υποδηλώνουν ότι οι αγρότες και οι προμηθευτές αναφέρουν χαμηλό αριθμό ΑθΕΠ, ιδίως λόγω του συνεχιζόμενου φόβου αντιποίνων. Οι οργανώσεις παραγωγών και άλλες οργανώσεις προμηθευτών, συμπεριλαμβανομένων εκείνων από τρίτες χώρες, θα μπορούσαν να διαδραματίσουν ισχυρότερο ρόλο στην υποστήριξη μεμονωμένων προμηθευτών και στην υποβολή καταγγελιών εκ μέρους τους.
Η έκθεση σημειώνει, επίσης, ότι οι προληπτικές έρευνες εξακολουθούν να υποχρησιμοποιούνται από τις εθνικές αρχές επιβολής. Ταυτόχρονα, οι ανώνυμες καταγγελίες έχουν αποδειχθεί πολύτιμη πηγή, βοηθώντας τις εθνικές αρχές επιβολής στις έρευνες. Όλα αυτά τα ευρήματα πρέπει να εξεταστούν στο πλαίσιο της σχετικά σύντομης περιόδου από την έναρξη ισχύος της οδηγίας.
Πού απαιτείται πρόοδος
Η έκθεση επισημαίνει τομείς στους οποίους απαιτείται περαιτέρω πρόοδος. Η ενημέρωση των αγροτών και των μικρότερων προμηθευτών σχετικά με την Οδηγία και η πρόσβαση σε πληροφορίες πρέπει ακόμη να βελτιωθούν. Η συνεργασία μεταξύ των εθνικών αρχών επιβολής του νόμου σε διασυνοριακές υποθέσεις θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω. Η Επιτροπή έχει ήδη ενεργήσει επί του θέματος αυτού και η πρόσφατη πρότασή της, για την οποία επιτεύχθηκε πολιτική συμφωνία από τους συννομοθέτες στις 10 Νοεμβρίου, αποτελεί ένα βήμα προς την ενίσχυση της διασυνοριακής επιβολής του νόμου κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών.
Όσον αφορά την αποτελεσματικότητα, η αξιολόγηση καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κόστος εφαρμογής της Οδηγίας είναι ανάλογο με τα οφέλη, ιδίως όταν λαμβάνονται υπόψη οι πρωτογενείς παραγωγοί και οι μικροί προμηθευτές.
Η αξιολόγηση επιβεβαιώνει επίσης ότι η Οδηγία είναι συνεπής με άλλες παρεμβάσεις της ΕΕ, χωρίς να εντοπίζει συγκρούσεις ή ασυνέπειες και ότι παρέχει προστιθέμενη αξία για την ΕΕ. Παρόλο που τα κράτη μέλη της ΕΕ εφάρμοσαν την Οδηγία με διαφορετικούς τρόπους, δημιουργώντας μερικές φορές προκλήσεις για εταιρείες που δραστηριοποιούνται σε διαφορετικά κράτη μέλη, οι αγρότες και οι μικρότεροι προμηθευτές επωφελούνται χάρη στην Οδηγία από ένα ελάχιστο επίπεδο προστασίας κατά των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών που είναι εναρμονισμένο σε ολόκληρη την Ένωση.
Η έκθεση επισημαίνει επίσης τομείς στους οποίους το πλαίσιο των ΑθΕΠ και η εφαρμογή του θα μπορούσαν να ενισχυθούν περαιτέρω, μεταξύ άλλων μέσω ενημέρωσης της Οδηγίας. Βασιζόμενη σε αυτήν την αξιολόγηση και όπως ανακοινώθηκε στην ομιλία της Προέδρου von der Leyen για την Κατάσταση της Ένωσης το 2025, η Επιτροπή σκοπεύει να επανεξετάσει τη νομοθεσία της ΕΕ για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές.
Η προστασία των αγροτών
Βασική προτεραιότητα για την Επιτροπή είναι η ενίσχυση της θέσης των αγροτών στην τροφική αλυσίδα και η προστασία τους από αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, ιδίως για να διασφαλιστεί ότι δεν αναγκάζονται να πωλούν συστηματικά τα προϊόντα τους κάτω του κόστους παραγωγής.
Σημειώνεται πως στην εφοδιαστική αλυσίδα γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, οι μεγάλες ανισορροπίες στη διαπραγματευτική ισχύ μεταξύ αγοραστών και προμηθευτών μπορούν να οδηγήσουν σε αθέμιτες εμπορικές πρακτικές, όπως η επιβολή μονομερών συμβατικών όρων ή η μεταφορά δυσανάλογων οικονομικών κινδύνων. Για την προστασία των αγροτών και των προμηθευτών, η οδηγία 2019/633 για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές στις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων ορίζει ένα ελάχιστο πρότυπο της ΕΕ έναντι τέτοιων πρακτικών, επιτρέποντας παράλληλα στα κράτη μέλη να διατηρούν ή να εισάγουν αυστηρότερους εθνικούς κανόνες.
Η Επιτροπή κλήθηκε να αξιολογήσει πόσο αποτελεσματικά τα κράτη μέλη εφάρμοζαν την οδηγία για την αντιμετώπιση των αθέμιτων εμπορικών πρακτικών στην εφοδιαστική αλυσίδα γεωργικών προϊόντων και τροφίμων και πόσο καλά συνεργάζονται οι αρχές επιβολής του νόμου μεταξύ των χωρών, συμπεριλαμβανομένων προτάσεων για τη βελτίωση αυτής της συνεργασίας όπου χρειάζεται. Για την υποστήριξη της αξιολόγησης, το Κοινό Κέντρο Ερευνών (JRC) και η Γενική Διεύθυνση Γεωργίας και Αγροτικής Ανάπτυξης διεξάγουν ετήσιες έρευνες σε όλες τις χώρες της ΕΕ.